چهارمین فصل کاوش تپه طالب خان 2 سیستان

عنوان :چهارمین فصل کاوش تپه طالب خان 2 پایان یافت

* تاریخ 1394/12/26

 

سرپرست چهارمین فصل کاوش تپه طالب خان 2 (یلدا) گفت: چهارمین فصل از کاوش های باستان شناسی و برنامه آموزشی در تپه طالب خان 2منطقه سیستان پایان یافت. 

به گزارش روابط عمومی دانشگاه زابل، دکتر حسینعلی کاوش افزود : این فصل از حفاری با حضور 25 نفر از دانشجویان باستان شناسی دانشکده هنر دانشگاه زابل طی 35روز در تپه طالب خان ۲ دشت جنوبی منطقه سیستان انجام شد.وی اظهار داشت : در این فصل از کاوش یک گمانه با هدف لایه نگاری و آگاهی از توالی استقراری در این تپه باز شد که با ادامه حفاری شناخت نسبی از لایه های فرهنگی و دوره های استقراری تپه به دست آمد.

سرپرست چهارمین فصل کاوش تپه طالب خان ۲ ادامه داد : در این گمانه ،کوره پخت سفال یافت شد که بیانگر تولید سفال در این محوطه است که علاوه بر تامین نیاز اولیه ساکنین به دیگر مناطق نیز صادر می شده است .وی هدف اصلی از حفاری تپه طالب خان ۲ را آموزش نیروهای جوان باستان شناس و ورود آنها به بازار کار عنوان کرد و گفت : فعالیت های پژوهشی و کسب اطلاعات جامع از زندگی انسانها و شیوه معیشت ساکنان دشت جنوبی سیستان در ادوار باستانی از دیگر اهداف این فصل از کاوش بوده است.

دکتر کاوش خاطر نشان کرد : در این فصل از حفاری به یک پیت (زباله دانی)باستانی برخورد کردیم که نهشت های فرهنگی زیادی شامل زغال و خاکستر را در خود جای داده بود که حجم زیادی از این مواد برای شناور سازی و یافتن گونه های گیاهی و حیوانی برداشت شد.وی تصریح کرد : این برداشت برای مطالعه بر روی انواع رژیم غذایی ساکنان و معیشت آنها استفاده می شود .

سرپرست چهارمین فصل کاوش تپه طالب خان ۲ اظهار داشت : در چهارمین فصل ،کاوش ۳۷ متر مربع متر از سطح تپه با اقدام حساس و دقت بالای باستان شناسان انجام شد به طوری که با نهایت دقت و ظرافت کار در زباله دانی باستانی ادامه پیدا کرد .وی قطر این چاله باستانی را دو و نیم متر با عمق سه متر معرفی کرد و افزود : پیکرک های انسانی و حیوانی از جمله آثار مشکوفه این چاله باستانی هستند که دو نمونه پیکرک انسانی دارای گردنبند و پلاک دکمه ای شکل می باشند .همچنین در پشت یکی از پیکرک ها چیزی شبیه شنل وجود دارد .

 

دکتر کاوش تاکید کرد : پیکرک گاو کوهاندار سیستانی در ابعاد و اندازه های مختلف بیشترین پیکرک های بدست آمده در این چاله بوده است .

وی ادامه داد : مهرهای مسطح ، اثر مهر، اثر حصیر ، سفال، استخوان، اشیاء شمارشی از دیگر یافته های چاله باستانی می باشد.

سرپرست حفاری تپه طالب خان ۲ اظهار داشت : پنج فضای معماری به طول ۵ متر با عرض ۳۰ سانتی به دست آمده که احتمالا کاربرد انباری داشته است و داخل آنها پهن های حیوانی و سفال یافت شده است.

 

وی در پایان ،خواستار ایجاد موزه با همکاری سازمان میراث فرهنگی ،صنایع دستی و گردشگری در دانشگاه زابل شد و گفت : هر ساله دانشگاه زابل با کاوش هایی که در محوطه های تاریخی انجام می دهد آثاری با ارزش معنوی ، علمی و آزمایشگاهی بالایی بدست می آورد که با راه اندازی موزه ، می توان آثار بدست آمده را برای بازدید دانشجویان به نمایش گذاشت.

 

دکتر کاوش افزود نزدیکی موزه در محل درس دانشجویان و مواجه شدن آنها با میراث پر افتخار گذشتگان باعث مطالعه و احساس هویت و سر زندگی میان آنها می شود .

 

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

 

دانستنی های دوره هخامنشیان

آیا میدانید : 29 اکتبر روز جهانی کوروش کبیر است و این روز فقط در تقویم ایران نیست؟

 

آیا میدانید : چند سال دیگر ، با نابودی کامل تخت جمشید باید سپاسگذار کشورهایی چون فرانسه باشیم که چندی از تخت جمشید را در موزه های خود حفظ کردند

 

*آیا میدانید ؟ * *ـ آیا میدانید:** اولین سیستم استخدام دولتی به صورت لشگری و کشوری به مدت ۴۰سال خدمت و سپس بازنشستگی و گرفتن مستمری دائم را کورش کبیر در ایران پایه گذاری کرد.

 

ـ آیا میدانید : کمبوجیه فرزند کورش بدلیل کشته شدن ۱۲ ایرانی در مصر و اینکه فرعون مصر به جای عذر خواهی از ایرانیان به دشنام دادن و تمسخر پرداخته بود ، با ۲۵۰ هزار سرباز ایرانی در روز ۴۲ از آغاز بهار ۵۲۵ قبل از میلاد به مصر حمله کرد و کل مصر را تصرف کرد و بدلیل آمدن قحطی در مصر مقداری بسیار زیادی غله وارد مصر کرد . اکنون در مصر یک نقاشی دیواری وجود دارد که کمبوجیه را در حال احترام به خدایان مصر نشان میدهد. او به هیچ وجه دین ایران را به آنان تحمیل نکرد و بی احترامی به آنان ننمود .

 

**ـ آیا میدانید :** داریوش کبیر با شور و مشورت تمام بزرگان ایالتهای ایران که در پاسارگاد جمع شده بودند به پادشاهی برگزیده شد و در بهار ۵۲۰ قبل از میلاد تاج شاهنشاهی ایران رابر سر نهاد و برای همین مناسبت ۲ نوع سکه طرح دار با نام داریک ( طلا ) و سیکو ( نقره) را در اختیار مردم قرار داد که بعدها رایج ترین پولهای جهان شد

 

** ـ آیا میدانید :** داریوش کبیر طرح تعلیمات عمومی و سوادآموزی را اجباری و به صورت کاملا رایگان بنیان گذاشت که به موجب آن همه مردم می بایست خواندن و نوشتن بدانند که به همین مناسبت خط آرامی یا فنیقی را جایگزین خط میخی کرد که بعدها خط پهلوی نام گرفت . *

 

**ـ آیا میدانید :** داریوش در پایئز و زمستان ۵۱۸ - ۵۱۹ قبل از میلاد نقشه ساخت پرسپولیس را طراحی کرد و با الهام گرفتن از اهرام مصر نقشه آن را با کمک چندین تن از معماران مصری بروی کاغذ آورد

 

**ـ آیا میدانید :** **داریوش بعد از تصرف بابل ۲۵ هزار یهودی برده را که در آن شهر بر زیر یوق بردگی شاه بابل بودند آزاد کرد **

 

ـ آیا میدانید : داریوش در سال دهم پادشاهی خود شاهراه بزرگ کورش را به اتمام رساند و جاده سراسری آسیا را احداث کرد که از خراسان به مغرب چین میرفت که بعدها جاده ابریشم نام گرفت

 

**ـ آیا میدانید :** اولین بار پرسپولیس به دستور داریوش کبیر به صورت ماکت ساخته شد تا از بزرگترین کاخ آسیا شبیه سازی شده باشد که فقط ماکت کاخ پرسپولیس ۳ سال طول کشید و کل ساخت کاخ ۸۰ سال به طول انجامید *

* **ـ آیا میدانید :** داریوش برای ساخت کاخ پرسپولیس که نمایشگاه هنر آسیا بوده ۲۵ هزار کارگر به صورت ۱۰ ساعت در تابستان و ۸ ساعت در زمستان به کار گماشته بود و به هر استادکار هر ۵ روز یکبار یک سکه طلا ( داریک ) می داده و به هر خانواده از کارگران به غیر از مزد آنها روزانه ۲۵۰ گرم گوشت همراه با روغن - کره - عسل و پنیر میداده است و هر ۱۰ روز یکبار استراحت داشتند

 

**ـ آیا میدانید :** داریوش در هر سال برای ساخت کاخ به کارگران بیش از نیم میلیون طلا مزد می داده است که به گفته مورخان گران ترین کاخ دنیا محسوب میشده . این در حالی است که در همان زمان در مصر کارگران به بیگاری مشغول بوده اند بدون پرداخت مزد که با شلاق نیز همراه بوده است

 

** ـ آیا میدانید :** تقویم کنونی ( ماه ۳۰ روز ) به دستور داریوش پایه گذاری شد و او هیاتی را برای اصلاح تقویم ایران به ریاست دانشمند بابلی "دنی تون" بسیج کرده بود . بر طبق تقویم جدید داریوش روز اول و پانزدهم ماه تعطیل بوده و در طول سال دارای ۵ عید مذهبی و ۳۱ روز تعطیلی رسمی که یکی از آنها نوروز و دیگری سوگ سیاوش بوده است

 

**ـ آیا میدانید :** داریوش پادگان و نظام وظیفه را در ایران پایه گزاری کرد و به مناسبت آن تمام جوانان چه فرزند شاه و چه فرزند وزیر باید به خدمت بروند و تعلیمات نظامی ببینند تا بتوانند از سرزمین پارس دفاع کنند

 

**ـ آیا میدانید :** داریوش برای اولین بار در ایران وزارت راه - وزارت آب - سازمان املاک -سازمان اطلاعات - سازمان پست و تلگراف ( چاپارخانه ) را بنیان نهاد

 

**ـ آیا میدانید :** اولین راه شوسه و زیر سازی شده در جهان توسط داریوش ساخته شد

 

**ـ آیا میدانید :** داریوش برای جلوگیری از قحطی آب در هندوستان که جزوی از امپراطوری ایران بوده سدی عظیم بروی رود سند بنا نهاد *

 

**ـ آیا میدانید :** فیثاغورث که بدلایل مذهبی از کشور خود گریخته بود و به ایران پناه آورده بود توسط داریوش کبیر دارای یک زندگی خوب همراه با مستمری دائم شد

تعریف باستان شناسی

تعریف باستان شناسی

به دانش شناخت فرهنگهای ادوار گذشتة انسان ، بر اساس مطالعة اشیا و آثار دیرین و جزآن باستانشناسی گویند.

 باستان شناسی از علوم مستقل و دارای روشها و پایه های نظری خاصّ است . همچنین این علم را از شعب دانش انسان شناسی فرهنگی ، که به مطالعة فرهنگهای ادوار مختلف تاریخ بشری می پردازد، دانسته اند. زیرا یکی از مهمترین زمینه های پژوهشی باستان شناسان ، بررسی ساختار فرهنگی جوامع انسانی و تکوین و تحول آن در زمانها و مکانهای مختلف است .

  حفّاری از فعّالیّتهای اصلی باستان شناسی است ؛ زیرا از این طریق وضع آثار مدفون ، با همان شکل و حالت که بر روی لایه های مختلف قرار دارد، مشخص می شود. در هر حفّاری طرز قرار گرفتن آثار برروی طبقات گوناگون از دو جهت مطالعه می شود: 1) جهت عمودی ، برای تعیین قدمت لایه ها و مقایسة آثار موجود در آنها از لحاظ زمانی و یافتن شاخصهای فرهنگی هر دوره در یک منطقة معین ؛ 2) جهت افقی ، که در آن ، بیشتر نظر بر تحلیل نسبت رابطه بین اشیای درون هر لایه و نوع وابستگی آنها به انسان است.

در باستان شناسی ، لایه های مختلفِ زمین مطالعه می شود تا وضع و تطور زندگی جانداران در ادوار گوناگون روشن شود. همچنین دگرگونیهای جسمانی انسان در زمانهای مختلف ، به یاری متخصصان علم دیرین شناسی ، بررسی می شود. در قسمت اخیر با مطالعة بقایای انسانی و حیوانی ، تغییرات جسمی جانداران تا به امروز معلوم می شود بررسی تحولات فرهنگی تاریخ بشری با مطالعة دو دسته آثار بازمانده از گذشته صورت می گیرد: 1) آثار مادی یا محیطی که انسان برای استفاده های خاصی آنها را تغییر می دهد  آثار غیرمادی ، که در آن تنها عنایت به شناخت نسبتهای بین آثار باستانی است.

دانش جوان باستان ـ مردم شناسی ، با استفاده از اطلاعات علم مردم شناسی ، پاسخهای روشنی به مسایل پیچیدة باستان شناسی می دهد؛ چه باستان شناسان در بسیاری از موارد قادر به شرح و تفسیر اشیای به دست آمده از درون خاک نیستند، ولی با بهره گیری از این دانش ، رفتارهایی که با قالب شکل ظاهری آن اشیا نسبت دارد قابل بازیابی و شناسایی است . گونه شناسیِ اشیای باستانی و گروهبندی آنها از نظر شکل ، جنس ، ساختار و عملکرد، به شناخت مجموعه های مشخصی می انجامد که از لحاظ زمانی به یکدیگر وابسته اند. و این ، معرّف خوبی برای شناخت زمانی ـ مکانی فرهنگهای بشری است . مردم شناسی ، بویژه بخش پیش از تاریخ آن ، نیز به نحوة کار اشیای بازمانده و مطالعة نسبت و رابطه بین آنها نظر دارد.

رشته باستان شناسی در ایران زیر مجموعه رشته علوم انسانی به حساب می آید . البته از چند سال پیش دانشکده های هنر نیزاقدام به راه اندازی رشته باستان شناسی در مقطع کاردانی کردند اما به ناچار دانشجویانی که دراین مقطع و در دانشکده های هنر فارغ التحصیل شدند، بعد از یک دوره دیگر شرکت در کنکور سراسری می توانند تحصیلات خود را در مقطع کارشناسی و در زیرمجموعه علوم انسانی ادامه دهند. در رشته باستان شناسی دانشجویان بیش از 130 واحد درسی را در زمینه های پیش از تاریخ (دوره های پارینه سنگی، میان سنگی و نوسنگی)، دوره تاریخی و دوره اسلامی می خوانند. همچنین دانشجویان می باید یک فصل نیز که معمولا یکی از دو ترم آخر دانشجویان می باشد، در محل حفاریی که دانشگاه در نظر می گیرد حضور یابند و مهارت هایی را در این زمینه بیاموزند. برخی رشته باستان شناسی را با تاریخ یکی می دانند یا این که این رشته را کاملا مشابه رشته تاریخ به حساب می آورند اما در این باره باید تاکید کنم که این دورشته اگرچه مشابهت هایی باهم دارند اما یکی به حساب آوردن این دو هم اشتباه است. رشته باستان شناسی تا یک مقطعی (تقریبا از زمانی که بشر توانست بنویسد) از برخی اطلاعات رشته تاریخ استفاده می کند اما همه آن را به کار نمی گیرد. رشته تاریخ مجموع نوشته ها و آثار به جا مانده از گذشتگان را شامل می شود اما رشته باستان شناسی می باید خود به دنبال این آثار بگردد. رشته تاریخ با توجه به آثار موجود به بحث می پردازد اما رشته باستان شناسی با توجه حتی گاه حدسیات به کاوش در زمین می پردازد . اگرچه همانطور که گفتم از اشاره هایی که برخی مورخین در کتاب های خویش کرده اند هم استفاده می کند که نمونه آن را در حفاری های بین النهرین می توان دید که باستان شناسان در اینجا کاملا از نوشته های تاریخی و بیشتر از آن از متون دینی استفاده کردند. باستان شناسان با توجه به یافته هایی که در کاوش ها به دست می آید می باید فرهنگ و نحوه زندگی وحتی روابط اجتماعی گذشتگان را تدوین کنند.

باستان شناسی از یك سو مسیر تاریخ را تعیین می كند و از سوی دیگر مادر تاریخ است. روشن كردن گذشته هر جامعه از جهت مسائل اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و یا مذهبی از اصول اساسی این رشته است. هدف از تحصیل در این رشته، تربیت نیروی متخصص و كارآمد برای بررسی و شناسایی آثار تاریخی و كاوشهای باستان شناسی در مناطق مختلف كشور، همچنین تامین كادرهای تحقیقی، فرهنگی و هنری سازمانی مربوط می باشد. رشته باستان شناسی در مقطع كارشناسی به مطالعه آثار باستانی سه دوره پیش از تاریخ، تاریخی و اسلامی می پردازد.  دانشجویان در طی چهار سال با آثار باستانی دوران پیش از تاریخ ایران، بین النهرین و مصر و تمدن و فرهنگ اسلامی آشنا می شوند. باستان‌شناس فردی است كه در محل‌های باستانی كاوش می‌كند، یافته‌ها را مورد مطالعه قرار می‌دهد و پس از تعیین ارزش مادی و معنوی و تخمین قدمت آثار، آنها را در بازارهای عتیقه به فروش می‌رساند. در گذشته‌ای نه چندان دور، جامعه ما چنین دیدگاهی نسبت به باستان‌شناس داشت. در واقع مردم باستان‌شناس را با «عتیقه جمع‌كن» یا «عتیقه‌فروش» یكی می‌دانستند.  كاری كه بسیاری از شاهزادگان و درباریان دوره قاجار و پهلوی به عنوان یك سرگرمی ساده، برای كسب درآمد بیشتر انجام می‌دادند.
رشته های مرتبط با باستانشناسی

بهره گیری از علوم مختلف دیگر، از جمله زمین شناسی ، فسیل شناسی ، رسوب شناسی ، چینه شناسی ، بوم شناسی ، گیاه شناسی و جغرافیای انسانی و غیر آن ، دامنة تحقیقات علم باستان شناسی را گسترده تر کرده است و گستردگی این دانش ، خود موجب ایجاد شاخه های مختلفِ وابسته ، نظیر باستان شناسی تجربی ، باستان شناسی نوین ، باستان شناسی روشمند ، باستان شناسی نظری ، باستان شناسی اجتماعی ، باستان شناسی رفتاری ، باستان شناسی زیردریا، باستان شناسی فرآیندی ، باستان سنجی ، ارکئومنیتیسم و... جز آن شده است .

آینده شغلی رشته باستان شناسی

هر وقت ازرشته تحصیلی ام می پرسند و پاسخ می شنوند که باستان شناسی خوانده ام ذوق زده می‌شوند . آنقدر که گویی می خواهند همه پاسخ های خود را درباره ایران باستان و ... از زبانم بشنوند. همه می گویند چه جالب رشته بسیار خوبی! چقد جالب!...  اما همواره به انتهای صحبت که نزدیک می شویم تنها افسوس، لحظات خداحافظیمان را پر می کند. افسوس از این که این رشته در ایران هنوز شناخته نشده است. افسوس از این که بسیاری از دانشجویان باستان شناسی به هیچ عنوان راهی برای اشتغال در این رشته پیدا نمی کنند.

حقیقت این است که در دیدگاه عموم مردم باستان شناس با کار و تلاش در گرمای کویر و در سرمای کوهستان و با تحمل سختیها و مشکلات بسیار همراه است . اما این تنها نیست بلکه دیدگاه عمومی تر از باستان شناسی تنها سفال ها و احتمالا گنجینه هایی که در حفاری ها به دست می آیند را می شناسد.

ریشه تاسیس رشته باستان شناسی در ایران به دانشگاه تهران باز می گردد. به سال های اوائل شروع به کار این دانشگاه. از زمان تاسیس این رشته در دانشگاه های کشور اکنون نزدیک به 5 دهه می گذرد. بی تردید می بایستی که در این سال های طولانی این رشته جایگاه خود را در بازار کار می یافت اما این یکی از همان افسوس هایی است که همواره در میان اهالی باستان شناسی وجود دارد.

در حال حاضر دانشگاه های سراسری دانشگاه های تهران،سیستان و بلوچستان و شهرکرد این رشته را تا مقطع کارشناسی و بالاتر تدریس می کنند. البته دانشگاه آزاد نیز همانند بسیاری موارد به پیروی برخواسته و این رشته را نیز در واحدهای زیر مجموعه خود راه اندازی کرده است .

در حال حاضر در مجموع سالانه نزدیک به 160 نفر در این رشته فارغ التحصیل می شوند .  ظرفیت پذیرش دوره کارشناسی ارشد نیز با احتساب دانشگاه آزاد نزدیک به 50 نفر است .

از همان ابتدا اما دانشجویانی که در این رشته قبول و وارد دانشگاه می شوند با پرسشی سخت مواجه می شوند که هیچگاه پاسخی مناسب برای آن نمی یابند. آن پرسش چیز نیست جز آینده شغلی فارغ التحصیلان.

به طور معمول فارغ التحصیلان این رشته در سازمان میراث فرهنگی،‌ موزه ها و دانشگاه ها  می توانند مشغول به کار شوند. اما ناگفته پیداست که هیچگاه سالانه 160 نفر فارغ التحصیل نمی توانند جذب این سیستم ها شوند. زیرا که همواره و همانند همه رشته های دانشگاهی،‌ خروجی دانشجویان دارای مدرک لیسانس و بالاتر از تعداد درخواستی این نهادها بسیار افزون تر است.

تا اینجای کار مشکلی است سایر رشته های دانشگاهی نیز با آن درگیر هستند اما مشکل دیگر از جایی آغاز می شود که این فارغ التحصیلان به دلیل تخصصی که کسب می کنند هیچ جای دیگر جز این نهادها نمی توانند مشغول بکار شوند. زیرا که اگر سایر فارغ التحصیلان رشته های دانشگاهی می توانند در بازار آزاد و مرتبط با رشته های خویش شغلی بیابند اما این فارغ التحصیلان به هیچ عنوان راهی برای ورود به بازار آزاد ندارند.

کار آزاد برای دانشجویان باستان شناسی تنها در دو نوع  تعریف می شود که البته هیچ کدام در آینده آنان تاثیری شگرف نخواهد گذاشت.

نخست همراه شدن دانشجویان با هیئت های فصلی باستان شناسی و دیگر همراه شدن با گروه های غیر قانونی حفاری.

راه دوم که از همان ابتدا به ترکستان است و کمتر کسی است که خطر آن را به جان بخرد.

اما راه اول نیز اگرچه کاملا قانونی است اما با صراحت باید عنوان کرد که این گونه هیئت ها علاوه بر این که نیاز به آشنای قبلی با سرپرست آن هیئت دارد،  نیاز مالی یک فرد را نیز براورده نمی کند.

بدین صورت این گونه می شود که اکنون یک فارغ التحصیل باستان شناسی به کارهای بسیار پست تری رو می آورد. این وضعیت زمانی که فرد متاهل می شود بسیار سخت تر وپیچیده تر می شود.

در چنین وضعیتی به نظر می رسد که میراث فرهنگی باید با همراهی و هماهنگی وزارت علوم به نیاز سنجی بپردازد. این موضوعی است که اگرچه برای همه رشته های دانشگاهی ضروری به نظر می رسد اما برای رشته های خاصی مانند باستان شناسی که فارغ التحصیلان هیچ راهی جز نهادهای مذکور ندارند،‌ ضروری تر است

سلسله مائوری ها در هند

تاج محل

بودا

شب یلداتون مبارک

            

 در روزگاران دور که بشر تازه یکجا‌نشین شده بود، شهری در سیستان پدید آمد که به گفتهٔ باستان‌شناسان به لحاظ بافت شهری، جمعیت، برنامه ریزی شهری و بسیاری مشخصه‌های دیگر اولین شهر تاریخ محسوب می‌شود. شهر سوخته و استقرار شهرنشینی در نیمهٔ شرقی فلات ایران، نمونه‌ای منحصر به فرد و درخشان از سابقه تاریخی این مرز و بوم است. . شهر سوخته در ۵۶ کیلومتری زابل در استان سیستان و بلوچستان و در حاشیه جاده زابل – زاهدان واقع شده است. این شهر در ۳۲۰۰ سال قبل از میلاد پایه گذاری شده و مردم این شهر در چهار دوره بین سال‌های ۳۲۰۰ تا ۱۸۰۰ قبل از میلاد در آن سکونت داشته‌اند.

محوطه باستانی شهر سوخته در هزاره دوم و سوم قبل از میلاد، توسط مهاجرینی که از چهار گوشه به آن مهاجرت کرده‌اند، بنا شده است.سند یا کتیبه ای که نام واقعی و قدیمی این شهر را مشخص کند هنوز به دست نیامده و به دلیل آتش سوزی در دو دوره زمانی بین سال‌های ۳۲۰۰ تا ۲۷۵۰ قبل از میلاد "شهر سوخته" نامیده می‌شود.

باستان شناسان هنگام کاوش‌های خود در این شهر، در گوری ۵ هزار ساله جامی را پیدا کردند که نقش یک بز همراه با یک درخت روی آن دیده می‌شود. آن‌ها پس از بررسی این شی دریافتند که نقش موجود بر آن برخلاف دیگر آثار به دست آمده از محوطه‌های تاریخی ، تکراری هدفمند دارد، به گونه‌ای که حرکت بز به سوی درخت را نشان می‌دهد. هنرمندی که جام سفالین را بوم نقاشی خود قرار داده، توانسته است در ۵ حرکت، بزی را طراحی کند که به سمت درخت حرکت و از برگ آن تغذیه می‌کند.

باستان‌شناسان با نزدیک کردن این تصاویر به یکدیگر موفق شدند نمونه‌ای از یک تصویر متحرک را در قالب یک فیلم ۲۰ ثانیه‌ای به دست آورند.حرکت بز به سوی درخت و تغذیه او از برگ درختان در ۵ حرکت مصور شده است. در این تصاویر نه تنها بز به سمت درخت حرکت می‌کند، بلکه جهش وی و پریدن بز روی برگ درختان کاملا دیده می‌شود.

بز از جمله حیواناتی است که در رسیدن به ارتفاعات تبحر دارد و می‌تواند با یک حرکت جهشی به سمت بالا حرکت کند. هنرمند نقاش شهر سوخته‌ای، با دقت و زبردستی موفق به تصویر کردن جهش این حیوان شده است.

 

از این جام برای نوشیدن استفاده می‌شده است. ارتفاع این جام ۱۰ سانتی‌متر است و روی یک پایه استوار شده است. تاکنون در دوره‌های پیش از تاریخ چنین تصاویری دیده نشده و محققین برای اولین بار است که به چنین تصویرهایی برخورد کرده‌اند. در بسیاری از ظروف، اشکالی را می‌بینیم که تنها تکرار شده‌اند، اما حرکتی در آن‌ها دیده نمی‌شود. تحقیقات نشان داده است که این نقش، قدیمی‌ترین ایده مردمان باستان برای ارایه "تصویر متحرک" و به تعبیر امروزی "انیمیشن" است.

موزه ی مردم شناسی سیستان زابل و موزه ی بلوچستان زاهدان

 موزه ی مردم شناسی سیستان زابل و موزه ی بلوچستان زاهدان   

     

 

موقعیت جغرافیایی و طبیعی استان سیستان و بلوچستان :

استان سیستان و بلوچستان با وسعت 187502 کیلومتر مربع بیشتر از 11 درصد از مساحت کل کشور را تشکیل می دهد و وسیع ترین استان کشور می باشد. از شمال به خراسان جنوبی از غرب به استان کرمان و هرمزگان از جنوب به دریای عمان و از شرق به افغانستان و پاکستان محدود است. جمعیت استان بر اساس آخرین سرشماری نفوس در سال 1385 معادل 2405742 نفر بوده است. دارای 14 شهرستان و مرکز آن زاهدان است. سرزمین اساطیری سیستان و بلوچستان شامل سه منطقه ی سیستان، سرحد و مکران است. سیستان امروزی قسمت شمالی استان را در بر می گیرد و در کتاب اوستا یازدهمین سرزمینی است که اهورامزدا آفرید. همچنین زادگاه رستم دستان قهرمان حماسی شاهنامه فردوسی می باشد. شهرستان زابل با تاریخی کهن به عنوان مرکز سیستان در جنوب خاوری ایران واقع شده است. سیستان در مجموعه ی ملی از اهمیت ویژه ای برخوردار است، این سرزمین خاستگاه نخستین تمدن های پیشرفته بشری و جایگاه نخستین اجتماعات شهرنشین تاریخ در فلات شرق ایران بوده است. از اسامی مختلف آن می توان به نیمروز، زرنج، سکستان و زابل اشاره نمود. سیستان دارای آثار باستانی متعددی از جمله شهر سوخته، کوه خواجه، قلعه رستم، سه کوهه و بیش از 2000 اثر از جاذبه های تاریخی، فرهنگی و طبیعی می باشد.

زابل :

شهرستان زابل با حدود 255044 نفر جمعیت در جنوب ایران و شمال استان با مساحتی بالغ بر 13152 کیلومتر مربع بین مدار 31 درجه و 10 دقیقه و 30 ثانیه عرض شمالی و 61 درجه و 29 دقیقه و 45 ثانیه خط شرقی از نصف النهار مبدا واقع گردیده و بر اساس آخرین تقسیمات کشوری دارای 3 بخش شیب آب، پشت آب، مرکزی و پنج شهر علی اکبر، محمد آباد، ادیمی بنجار، زابل و همچنین 9 دهستان می باشد.

معرفی موزه ی مردم شناسی سیستان :

این مکان در دوره ی قاجار و در سال 1898 میلادی به عنوان کنسولگری انگلیس توسط معماران داخلی احداث شده است. این موزه در خیابان فردوسی روبروی سالن حجاب شهر زابل واقع شده و دارای بخش های مختلف از جمله شکار، نمایش آداب و سنت های بومی-محلی شامل لباس، کشاورزی، گلیم بافی، پخت نان، آسیاب محلی و قبرستان قدیمی است. موزه 4000 متر مربع مساحت و 1200 متر زیربنا دارد. در حال حاضر بیش از 32000 شیء و اثر تاریخی، کاوش های دهانه ی غلامان و شهر سوخته در این موزه نگهداری می شود. این بنا در قطعه زمینی به مساحت 4000 متر مربع و زیر بنای 1125 متر مربع واقع شده است. در طراحی معماری و اجرای این بنا به جنبه های اداری، نظامی با بهره گیری از شیوه ی معماری سنتی و بومی توجه شده است. بنا شامل مجموعه ای از اتاقهای کوچک و بزرگ تشکیل شده که توسط در یا راهروهایی با هم ارتباط می یابند. پوشش سقف کلیه فضاها به صورت گنبدی در انواع مختلف بوده و در پشت بام نورگیر و لوله بخاری هایی تعبیه شده است. در سال 1368 ساختمان به عنوان گنجینه ی موقت و نمایندگی میراث فرهنگی شهرستان زابل تغییر کاربری یافت و در نهایت از سال 1368 تا سال 1385 به مدت 17 سال کارهای مرمتی روی ساختمان صورت گرفت و در شهریور سال 1385 رسما فعالیت خود را به عنوان موزه ی مردم شناسی سیستان آغاز نمود. مجموعا 20، اتاق دارد که به وسیله ی 2 راهرو اصلی به هم ارتباط دارند، عمده مصالح بنا خشت و آجر می باشد. حیاط موزه دارای بغ مصفا و سالن روباز جهت نمایش برنامه های هفتگی می باشد. از بخشهای عمده ی موزه می توان به بخش (اداری، مخزن، انبار، مدیریت، سالن سمعی-بصری و موتورخانه) (بخشهای نمایشی باستان شناسی مردم شناسی) اشاره نمود.

باستان شناسی :

در این بخش مجموعه ارزشمندی از اشیاء فرهنگی از جمله انواع ظروف، اشیاء چوبی، گلی، مفرغی پارچه ها و طناب ها، اشیاء سفالی به دست آمده از شهر سوخته شامل سفال های چند رنگ(پلی کروم)، سفال های قرمز رنگ، سفال های خاکستری، سفال های نخودی شامل(کوزه، تنگ، خمره، کاسه، لیوان، گلدان و غیره) به نمایش گذاشته شده است.

قبور بازسازی شده :

دو نمونه از گورهای بازسازی شده در ساختمان موزه مردم شناسی سیستان جهت معرفی شیوه های تدفین در شهر سوخته به نمایش گذاشته شده است.

گودال های دو قسمتی :

این گودال ها از رایج ترین و بیشترین گونه ی ساختاری قبور حفاری شده در شهر سوخته است

نمونه ی سردابه ای :

یک گودال عمودی، سپس یک اتاقک یا دخمه که جنب آن زده می شده و در هر دو نمونه از گورها، اشیاء و ظروف سفالی به دلیل اعتقاد به دنیای پس از مرگ قرار داده می شده است. با توجه به اختلاف بین اشیاء و لوازم داخل قبور، کیفیت و مرغوبیت، نوع مواد استفاده شده در ساختار آن می توان به شناسایی درجه ی فقر و غنا، طبقه ی اجتماعی در برخی موارد شغل آنان پی برد.

بازسازی منزل مسکونی :

 نقشه ی این اتاق کم و بیش چهارگوش بوده است، مصالح ساختمانی به کار رفته در اتاق عبارتند از چینه، خشت، چوب و حصیر که به عنوان زیرانداز و سایه بان استفاده شده و اندود کاهگل که بر روی دیوارها به کار رفته است. این اتاق دارای در، درگاه، سقف، اجاق و خمره های سفالی جهت نگهداری غلات و آذوقه می باشد.

مردم شناسی :

در این بخش ضمن اینکه از معماری بنا در جهت چیدمان هر چه بهتر صحنه ها استفاده شده  و با نمایش مجسمه های مومی و صحنه سازی مجموعه ای از آداب و رسوم، شیوه های معیشت، اقتصاد، انواع مراسم، خوراک و پوشاک و در مجموع فرهنگ اصیل و سنتی موزه ی سیستان در معرض دید علاقه مندان قرار گرفته است. از جمله این صحنه ها می توان به گالری ازدواج، کشاورزی، صید و صیادی، زیورآلات و غیره اشاره نمود. بازدید کننده می تواند با دیدن انواع ابزار آلات موسیقی، ابزار جنگ، تابلوهای قدیمی، ابزار کار و ظروف قدیمی به نحوه ی زندگی مردم سیستان پی ببرد. (اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان سیستان و بلوچستان)

معرفی موزه ی زاهدان :

شهرستان زاهدان مرکز استان سیستان و بلوچستان به مساحت 36581 کیلومتر مربع است. از شمال به استان خراسان جنوبی از شمال شرق به شهرستان زابل از غرب به استان کرمان از جنوب به خاش، ایرانشهر و از شرق به کشورهای افغانستان و پاکستان محدود است. فاصله شهرستان تا پایتخت 1605 کیلومتر می باشد. نام قدیم آن دزدآب بوده است که در سال 1315 به زاهدان تغییر نام یافته است. دارای 4 بخش مرکزی میرجاوه کورین نصرت آباد و 3 شهر زاهدان میرجاوه و نصرت آباد و 8 دهستان به نام های حرمک، مرکزی، لادیز، شورو، میرجاوه، نصرت آباد، دومک و کورین است.  (آرشیو اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری استان سیستان و بلوچستان: 1388) روستاهای هدف گردشگری زاهدان، جون آباد، حرمک و چشمه زیارت می باشد. (سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان سیستان و بلوچستان: 1388)

موزه منطقه ای جنوب شرق ایران در زاهدان یکی از جاذبه های گردشگری استان سیستان و بلوچستان به حساب می آید که معماری بنا از قلعه ی باستانی سب شهرستان سوران بلوچستان الگوبرداری شده است. این موزه در بلوار شهید مطهری زاهدان قرار دارد که در سال 1390 با توجه به نامگذاری رهبر انقلاب به نام سال جهاد اقتصادی از سوی رحیمی معاون اول رییس جمهور افتتاح شده است. این موزه دارای 15000 متر مربع مساحت و 10000 متر مربع  زیربنا است که در 5 طبقه با اعتبار 18 میلیارد تومان ساخته شده است. در واقع اطلاعاتی را درباره ی ویژگی های باستان شناسی، مردم شناسی، بوم شناسی محوطه ی باستانی و نیز آثار مکشوفه از شهر سوخته، کوه خواجه، دهانه ی غلامان، اسپید بزمان، شهداد کرمان، جیرفت و خراسان جنوبی دست یافت. در بخش مردم شناسی برای حوزه های فرهنگی مذکور موضوعاتی شامل ادبیات شفاهی، مشاهیر، فرهنگ و آداب و رسوم، پوشاک، خوراک و صنایع دستی به وسیله ی صحنه سازی اطلاع رسانی می شود. در بخش بوم شناسی منطقه نمونه هایی از تاکسیدرمی پرندگان و حیوانات در کنار آکواریوم بزرگی از آبزیان آب شور استان و همچنین در رمپ موزه تابلوهایی از جاذبه های طبیعی و تاریخی، مردم شناسی به نمایش درآمده است. از دیگر بخش های موزه سالن های محققان، رایانه، آمفی تئاتر و کتابخانه ی تخصصی با 4000 جلد کتاب در زمینه های باستان شناسی، معماری، هنر، تاریخ و غیره است. بخش تاکسیدرمی دارای 19 ویترین با 62 نمونه از گونه های حیوانی و پرندگان می باشد. سالن محققین با 16 پارتیشن و 18 رایانه جهت استفاده از خدمات اینترنت برای عموم است. اتاق نمایش با ظرفیت 40 نفر برای نمایش فیلم کوتاهی از بخش های مختلف موزه برای بازدیدکنندگان اختصاص یافته است. فروشگاه عرضه اقلام فرهنگی   با ارائه ی کتابچه ها، کتاب ها، نقشه استان، سی دی های تور مجازی استان و شهر سوخته و موسیقی سنتی بومی ارائه ی خدمت می نماید.در قسمت لابی، مجسمه رستم به طول تقریبی 3 متر و تعداد 3 ماکت از قلعه ی ناصری ایرانشهر، قلعه ی سب و آسباد مچی زابل قرار دارد. بازدید موزه سمت چپ یعنی رمپ شروع می شود. رمپ موزه به طول تقریبی 600 متر است که  74 تابلو از تصاویر محوطه های باستانی و جاذبه های طبیعی و تاریخی و 126 ویترین از آثار مکشوفه از دوران پیش از اسلام تا دوران معاصر با تنوع اشیاء از نقاط مختلف ایران شامل ظروف سفالی، کاشی های لعاب دار، ظروف شیشه ای، ظروف سنگی، مفرغی، صنایع دستی، زیورآلات، ظروف فلزی و همچنین 7، اثر نفیس نقاشی قهوه خانه ای از هنرمند مشهور قولرآغاسی، نقش برجسته ای از خوان هفتم شاهنامه و نقشه های جغرافیایی و تقسیمات کشوری ایران در ادوار مختلف به همراه تعدادی از اشیاء اهدایی شامل تپانچه ها، شمشیرهای فولادی و اسلحه های سرپر ساچمه ای در معرض دید بازدید کنندگان به نمایش گذاشته شده است. علاوه بر آن ورودی موزه نیز مجسمه ی سنگی رستم  با در دست داشتن کتاب و قلم، نماد فرهنگ و دانش مردم سیستان را نشان می دهد. ادامه بازدید از موزه بعد از گذر از رمپ به طبقه ی اول می رسد که این قسمت شامل 234 ویترین است که به بخش های مختلف تقسیم شده است که شامل تمدن سیستان با نمایش تمدن شهر سوخته با آثاری چون خط کش با دقت میلیمتری، تخته ی بازی، سبد حصیری دوقلو، شانه ی معرق اولین معرق جهان و پارچه های بافته شده از الیاف حیوانی و گیاهی است. آثار تمدن بلوچستان با قدمتی بیش از 5000 سال در جنوب استان و در حوزه ی فرهنگی جازموریان واقع شده است که از محوطه های مهم آن می توان به تپه ی بمپور، جلگه چاه هاشم، اسپیدژ بزمان  و غیره اشاره نمود. تمدن جیرفت و شهداد هم با قدمتی مربوط به آغاز دوره ی شهرنشینی با دست ساخته هایی از جنس سفالی و سنگ صابونی در این قسمت موزه به نمایش درآمده است. طبقه ی دوم شامل 138 ویترین است و آثاری چون نسخ خطی و تمبر، سکه های تاریخی از دوران اشکانی تا پهلوی، سر دیس هایی از مشاهیر بزرگان استان هر ماه با صحنه سازی از مردم شناسی قومیت های سیستانی و بلوچ و نمادی از یعقوب لیث صفاری اولین فرماندار ایران بعد از ورود اسلام و محمد وصیف سیستانی اولین شاعر پارسی گوی که نخستین شعر پارسی را در وصف یعقوب لیث سروده به نمایش گذاشته می شود. از اشیاء شاخص منطقه هم می توان به سفال پلی کروم، جام انیمیشن، ظروف مکعبی، سبد حصیری دو قلو، شانه ی معرق، بافتنی دورنگ، جمجمه ی جراحی شده و اولین چشم مصنوعی اشاره نمود. (روزنامه ایران، 1392

 

من عکس هایی را از دو موزه ی مردم شناسی سیستان و موزه ی زاهدان گرفته ام. در واقع موزه برای من محل آموزش، تمرین و خلاقیت است، زیرا با حوزه ی وسیع فرهنگ که در بر دارنده ی آیین، پوشاک، غذا، رقص محلی و غیره است رابطه برقرار می کنم و کنش های اجتماعی افراد در طول زمان قابل درک و فهم می شود. بنابراین به مثابه ی هویت، معرفی و تثبیت شده اند. به نظر می رسد تفاوت ها نمایانگر زیست جهان افراد است که تجربه های بارورشده را القا می نماید. به این معنا که مناسک گذار(تولد، ازدواج، مرگ و غیره) تجلی یافته اند. پرسمان چیستی، چرایی و چگونگی زندگی را در بر دارد، برای اینکه به تمایز دست می یابیم. علاوه بر آن گفتمان اجتماعی را میان افراد ایجاد می کند و آغازگاه اندیشه است. عکس به مثابه ی متن می باشد که بازتولید موقعیت های گوناگون در کنش های اجتماعی است و پیوند ناگسستنی زمان و مکان را به تصویر می کشد. به عبارت دیگر حضور، معنا می یابد. رابطه ی میان دال ها (شیوه های زندگی افراد) و مدلول ها (اعتقادات، باورها و آیین) را در بستر جامعه بیان می کند. واقعیت های اجتماعی را در نظام نشانه شناختی در نمادهای گوناگون انعکاس می دهد. به این معنا که پرکتیس فرهنگی، انسجام می یابد و مکانیسم های شناختی، خوانش رمزگان می باشد. به طور کلی عکس ها می گویند که زندگی اتفاق افتاده است و مولف، معنای نهایی متن است. زیرا تقابل های گوناگون (لباس، رنگ، ابزار و غیره) نام و جایگاه ویژه یافته اند. به عنوان مثال شبکه های معنایی از خلال صنایع دستی(سبد های حصیری، جا قندانی پارچه ای، جا اسپندی و غیره) شکل می گیرند. و با یکدیگر از طریق محیط ارتباط برقرار می کنند و فرایندهای اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی را برای درک محیط و جهان بیرونی افراد ایجاد می کنند. تمام حرکات کالبدی(مرد توتن سوار، زن سیستانی در حال نان پختن و قالی بافی) به مثابه ی زبان، کارکردهای اجتماعی و نمادین (کشاورزی و غیره) را ارائه می دهد. و آغازگاه گفتگو در درام زمان و مکان است. همچنین مرزها در هم می شکند، برای اینکه افراد از طریق نشانگرهای فرهنگی (آس دستی زنان سیستانی، تنور سیستانی، دستگاه ریسندگی و بافندگی، باد بزن، سیاه چادر، قلیان و غیره ) به ابعاد ژرف نگاه در زندگی دست می یابند. بنابراین فاصله ها بی معنا جلوه می نمایند، و دو سویگی سوژه (افراد) و ابژه (حرکات و زیست جهان افراد) فراتر از معنا می رود. با توجه به عناصر گوناگون در عکس ها (زمان، مکان، حرکت، ابزار و غیره) می توان اذعان نمود که نوستالژی، حائز اهمیت بوده است.